زمین لرزه های تبریز

یحیی ذکا به سال 1302 شمسی در تبریز دیده به جهان گشود. جد او حاج میرزا علی اعیان از تجار به نام این شهر و پدرش کارمندی مطلع و باشواد بود. یحیی ذکاء تحصیلات ابتدایی را در مدرسه رشدیه تبریز که مدیریت آن را رضا قلی رشدیه عهده دار بود به پایان رساند.

در سال 1316 به دلیل انتقال پدر به پایتخت همراه خانواده به تهران رفت و تحصیلات متوسطه را در دبیرستان فیروز بهرام ادامه داد.

سپس وارد دانشکده ادبیات دانشگاه تهران شد و به تحصیل در رشته باستان شناسی پرداخت. وی به سال 1335 با رتبه اول از این دانشکده فارغ التحصیل شد و پیش از آنکه وارد خدمت وزارت فرهنگ شود، مدتی در کتابخانه دانشکده حقوق دانشگاه تهران مشغول بود، استاد زنده یاد ایرج افشار در این باره می نویسد:

«یحیی پس از گذراندن دوره نظام در آذربایجان و پیش از این که در وزارت فرهنگ به خدمت درآید مدتی بیش از یک سال در کتابخانه دانشکده حقوق که محمد تقی دانش پژوه و من آنجا می بودیم به تجربه در کار کتابداری پرداخت.

فعالیت های متعدد پژوهشی یحیی ذکا را بر مبنای تالیفات وی می توان در چند شاخه اصلی بررسی نمود، یکی از این حوزه ها مطالعات وی در زمینه تاریخ و به ویژه تاریخ تبریز است، علاقه فراوان به تبریز او را بر آن داشته بود تا از همان سالهای جوانی در پی مطالعه پیرامون تاریخ و پیشینه این شهر کهن باشد چنانکه در یادداشتی می نویسد:

«تبریز زادگاه من است، خانواده ام از بومیان این شهرند، تا آنجا که آگاهی دارم نیاکانم از پانصد سال پیش در این شهر زیسته و در خاک آن خفته اند، بخشی از زندگانیم در آن سپری شده است. از آغاز سالهای جوانی بر آن بوده ام که آنجا را خوب بشناسم و از پیدایش و نام و سرگذشت و پیشامدهایش نیک آگاه گردم، در این راه هر چه بیشتر جسته ام، بیشتر دلبسته تر گشته ام.»

همین عشق به تبریز و تاریخ و فرهنگ ریشه دار و سترگ این شهر وی را بر آن داشت تا در پی تحقیق درباره تاریخ این شهر برآید. ارائه مقالات متعدد و باارزش در این خصوص و تالیف و انتشار کتاب «زمین لرزه های تبریز» در جنب این پژوهشهای چندین ساله شکل گرفته اند.

وی با انتشار کتاب زمین لرزه های تبریز در سال 1359 گوشه ای از پژوهشهای خود را درباره تاریخ تبریز در اختیار علاقمندان و پژوهشگران این عرصه قرار داد.

تبریز یکی از شهرهای تاریخی ایران است که در سدهٔ هشتم پیش از میلاد بنیان نهاده شده‌است. این شهر از اواخر سدهٔ چهارم هجری به بعد، همواره به‌عنوان مرکز منطقهٔ آذربایجان شناخته می‌شده‌است. شهر تبریز در طول تاریخ بارها براثر زمین‌لرزه‌های مهلک و ویرانگر نابود شده و ازنو ساخته شده‌است.